*  Strona główna

 *  Herby

 *  Forum Dyskusyjne

 *  Drzewo genealogiczne

 *  WIĘŹNIOWIE PAWIAKA 

 *  Dachau   

 *  Inne listy

 *  TOP RODZINA

 *  Strony Domowe

 *  STANGEN-Katalog Stron

 *  Stankiewicz.

Za ramy chronologiczne przyjmuję daty od początku Epoki średniowiecznej - 476 r. czyli koniec Cesarstwa Zachodniego, aż do roku 1492. czyli daty odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.

Na samym początku pracy dobrze jest wyjaśnić, co oznaczają terminy uniwersalizm oraz partykularyzm.

Uniwersalizm jest to coś, co przyjmują pod taką samą postacią wszyscy ludzie.

Partykularne, czyli „odrębne” są to rzeczy, tradycje przyjęte przez daną grupę społeczną, państwo.

W czasach średniowiecznych partykularyzm oraz uniwersalizm widać na wielu szczeblach życia. W sferze gospodarki państwa wczesnośredniowieczne charakteryzowały się takim samym systemem. W momencie wzrostu liczby ludności, zamiast dwupolówki zaczęto stosować trójpolówkę. Dzielono dany obszar ziemi na trzy części. Corocznie zmieniano miejsce ugoru, co doprowadziło do zwiększenia plonów. Najwcześniej użycie trójpolówki zauważamy w zachodniej Europie. Na wschodzie znacznie później.

Każdy wieśniak otrzymywał od swojego pana dane powierzchnie ziemi, w zamian za to pracował na niej i oddawał tzw. rentę feudalną. Daniny te gromadzono na dworze pańskim.  

Za zjawiska uniwersalne możemy uznać rozwój miast oraz handel. Handel rozwijał się we wszystkich państwach. Jednak mimo jego uniwersalności, można zauważyć w nim też cechy partykularne. Istnienie handlu międzynarodowego nie przeszkodziło w wytworzeniu handlu regionalnego. Lokalne miasteczka rozwijały swój handel na danych terenie. W tej dziedzinie zauważamy regionalizmy. Stworzenie prawa składu dało miastom możliwość w pierwszej kolejności zakupywania towarów przez nie przewożonych. Do tego doszedł jeszcze przywilej przymusu drogowego. Był on ważny dla kupców, ponieważ nakazywał im „podążać” drogą dla nich wyznaczoną. Przez to, że mieli oni obowiązek jazdy przez dane miasto, dało to możliwość temu miastu, jako pierwszemu, zakupienia towaru przewożonego przez handlarzy. Główne szlaki handlowe prowadziły od Wielkiej Brytanii przez Francję, aż do Włoch. W większości przypadków szlaki handlowe łączyły państwa wysokorozwinięte.

Patrząc na gospodarkę pieniężną widzimy, że od czasów Karola Wielkiego cała gospodarka była oparta na pieniądzu srebrnym, jednakże pojawiło się także zjawisko „psucia pieniądza”. W każdym kraju utworzono własną walutę. Najbardziej uniwersalną monetą był grosz. Używano go w całej Europie, lecz na przykład we Florencji odpowiednikami stały się floreny, w Wenecji- cekiny lub dukaty, a we Francji - ecu. Dzięki rozpowszechnieniu pieniądza zaczęły powstawać banki, które udzielały pożyczek, a to stało się podstawą do stworzenia weksli.

  Partykularne były obowiązki dzielące mieszczan od rolników. Dla rolników głównym zajęciem było uprawianie roli oraz prowadzenie handlu, opierającego się na sprzedaży własnych artykułów rolnych. Dla mieszczanina najważniejsze były obowiązki rzemieślnicze oraz budownictwo. W mieście coraz bardziej zaczął liczyć się czas. Na wsiach czas liczono poprzez cykl pór roku lub wegetacji roślin. W mieście ten typ mierzenia czasu niestety nie sprawdzał się. Praca mieszczanina była krótsza, co doprowadziło do tego, że w mieście głównymi „elementami” do mierzenia czasu stały się zegarki. Mieszczanie i chłopi dążyli do uzyskania coraz większej ilości praw. Wsiom nadano wolności. W miastach natomiast wspólnoty miejskie uzyskały samorządy. Najwcześniej zauważyć można te zmiany w Europie Zachodniej, a szczególnie w Niemczech czy Francji. W państwach wschodu nastąpiło to znacznie później wraz z kolonizacją na prawie niemieckim.  

Nie tylko poprawa gospodarki wpłynęła na partykularyzm i uniwersalizm gospodarczy. Pojawiające się bardzo często klęski np. najstraszniejsza z nich epidemia dżumy wstrząsnęła całym światem, lecz nie dotknęła bezpośrednio wszystkich krajów. „Czarna śmierć„ dotknęła głównie Francję, Włochy, Anglię, Flandrię, Półwysep Iberyjski oraz Niemcy.

Patrząc na stosunki społeczne nie można nie wspomnieć o związkach rodzinnych. W państwach pogańskich, gdzie najpóźniej rozwinęło się chrześcijaństwo, panowały związki poligamiczne. W państwach chrześcijańskich dominowała monogamia. Związki małżeńskie wszędzie zawierano za zgodą ojca- głowy rodziny. Wiązało się to z tym, że po zawarciu takiego związku kobieta wprowadzała się do domu swego męża, aby razem z nim tworzyć i pilnować ogniska domowego. Sam ślub na początku znaczył tylko zamieszkanie razem (uniwersalnie), po prowadzeniu chrześcijaństwa stał się ceremonią religijną. Sama rodzina dzieliła się na dwa typy. Rodziny „małe” i „duże”. Ten podział powstał w Cesarstwie Rzymskim po utworzeniu się rodów. Jednak po upływie czasu rody przestały istnieć, przekształcając się w rodziny podstawowe. Partykularyzm rodzinny przejawia się nie tylko w państwach, ale także w danych grupach społecznych. Wśród rycerstwa np. powstały rody rycerskie. Każdy ród rycerski posiadał własny herb, który odróżniał go od pozostałych. Za swe usługi rycerstwo dostawało immunitety.

Na społeczeństwo średniowiecza, duże wpływy miały podboje. Na przykład w Cesarstwie Rzymskim po podbojach ludność bardzo się między sobą wymieszała. Ludy podbite poddano romanizacji, lecz poszczególne plemiona stworzyły między sobą swoje własne plemienne prawa.

Ziemia należała wszędzie do władcy. Powstały różne odmiany feudalizmu. Jedna z definicji mówi o tym, że jest to umowa między panami, a rycerstwem, którego efektem jest uzyskiwanie ziemi. W każdym państwie nazywano to różnie. W Niemczech było to lenno, w innych państwach feudum lub benificium. Na feudalizm zupełnie inaczej patrzyli marksiści, uważając go za sposób produkcji. Według marksistów, system produkcji, w którym zauważali oni przewagę rolnictwa, ziemia znajdowała się w dyspozycji panów feudalnych. Oni natomiast przekazywali ją chłopom. Utworzyło to wg marksistów dwie klasy społeczne. Rozwinęły się partykularne definicje feudalizmu. System lenny był rozumiany jako stosunki międzyludzkie, a konflikty były ich sprzecznościami. Natomiast „feudalizm marksistowski” pokazuje sprzeczne interesy obu wyróżniających się klas społecznych. System lenny bardzo różnił się między państwami. We Francji system ten oznaczał wierność wasala względem seniora, w Anglii na czele stał król, któremu poddani byli wasale, a dopiero później seniorom. Natomiast w Polsce „drabina” feudalna w ogóle nie powstała.

To co odróżniało wszystkie państwa od siebie, była wspólnota narodowa i regionalna. Dane regiony miały swoje więzi, które ich łączyły. Najbardziej te odrębności widać na podstawie państw tj. Francji, gdzie między północą a południem widać było różnice kulturowe, a nawet językowe. Niemcy byli podzieleni terytoriami dawno- plemiennymi. Włochy też miały podziały terytorialne. W każdym z tych państwa i nie tylko tych, wyróżnia się masę odrębności. W jednym państwie widać było różnice językowe (np. łacina, a także języki germańskie czy słowiańskie), kulturowe oraz etniczne. Jednak każde państwo odczuwało wspólnotę historyczną. Dzięki temu silne okazały się więzi państwowe.

Całą Europę łączyło jednak coś co nazywamy christianitas, czyli chrześcijaństwo. Rozwój chrześcijaństwa, które jak najbardziej było uniwersalne, doprowadził to rozpowszechnienia się w krajach kultu świętych. Nie byli to święci odpowiedzialni za cały świat, lecz byli to święci regionalni. Najbardziej widać to na przykładzie Polski, w której rozwinęły się kulty św. Wojciecha, Kingi czy Jadwigi. Zakony, które także były na początku uniwersalne zaczęły tworzyć odrębności. Powstały więc różne odmiany zakonne. Były zakony misyjne czy też żebracze. Różnice powstałe między kościołem na wschodzie i na zachodzie doprowadziły do schizmy. Różnice te objawiały się np. w różnorodności języka. Jednak najważniejsze problemy to kult obrazów. Na zachodzie uważano to za coś normalnego, wschód zwalczał go. Innymi różnicami było pochodzenie Ducha Świętego. Zachód uważał, że pochodzi on od Boga i Syna. Wschód natomiast, że od samego Boga.

Jeżeli chodzi o władzę, w państwach średniowiecznych panowała uniwersalna władza zwierzchnia. Miało ono jednak swe odmiany i nie zawsze w praktyce ona się objawiała. W Bizancjum najwyższą władzę sprawował władca nazywany bazyleus. Sprawował on władzę sam tworząc samowładztwo. Powstawało wiele teorii na temat państwa. Różni ludzie mięli różne poglądy. Powstała teoria organiczne, według której państwo zostało porównane do ciała: głową był monarcha, oczami i uszami sędziowie i urzędnicy, rękami- armia, żołądkiem- skarb państwa, a nogami była ludność państwa. Teoria umowy, którą stworzył św. Tomasz z Akwinu mówiła, że pomiędzy ludźmi przez całe życie są zawierane umowy. Z teorii umowy wynikała teoria reprezentacji stanowej, która była początkiem do stworzenia sejmu w Polsce. We Francji były to Stany Generalne, a w królestwach iberyjskich kortezy. Pojawiła się też teoria prawa do oporu, dzięki której społeczeństwu nadano prawa do wypowiedzenia posłuszeństwa gdy monarcha łamał prawo. W Europie łacińskiej istniał ustrój patrymonialny. To co różniło je od innych państw, były np. rozbicia dzielnicowe. Niestety system który się wykształcił później doprowadził do braku bezpieczeństwa i zagrożenia zewnętrznego we Francji i w Czechach, a w Polsce do przywrócenia silnej władzy królewskiej.

Sposoby walki były podobne wszędzie. Z wojsk tworzących drużynę królewską w późniejszym czasie powstały wojska zaciężne. W państwach christianitas uważano zasadę „pokoju bożego”. Ustanowiono, że walki będą się odbywały w dane dni tygodnia, a rezygnuje się z walk w dni postu. Najwcześniej pomysł ten powstał we Francji, rozprzestrzeniając się później na inne państwa chrześcijańskie.

W warstwie kulturowej widać już zupełny partykularyzm. Porozumiewano się za pomocą łaciny, ale także własnych regionalnych języków. Najbardziej wykształcona była warstwa duchowieństwa, która posługiwała się pismem. Sztuki gotyckie, romańskie miały swój sposób na odróżnienie, lecz regionalnie były zupełnie inne niż podają kanony. Na przykład gotycki kościół Najświętszej Maryi Panny w Krakowie był zbudowany z cegły, a katedra Noter Dame w Paryżu z kamienia. Wykształciły się kultury stanowe charakterystyczne dla odpowiednich stanów. Niby kultura rycerska bardzo różniła się od kultury chłopskiej, a jednak w swych państwowych odrębnościach były do siebie podobne.

Podsumowując powyższe rozważania widać jak bardzo uniwersalizm przenikał się z partykularyzmem. Niby wszyscy mówili tym samym językiem, a jednak tworzyły się języki państwowe czy regionalizmy. Kraje christianitas wierzyły w jednego Boga, a istniały jeszcze kulty pogańskie, czy regionalni święci. O wiele więcej w średniowieczu było partykularyzmu. Każde państwo dążyło do utworzenia czegoś co charakteryzowałoby ich kraj. Tworzono odrębną kulturę, która przejawiała się w sztuce. Różna interpretacja danych dzieł lub stylów. Cały świat był podobny, ale w różnych miejscach różnie interpretowano wiele rzeczy. Nikt nie chciał pozostać bierny, dlatego tworzono nową kulturę, języki którymi posługiwała by się dana grupa społeczna, a także handel. Na wszystkich szczeblach społecznych, gospodarczych, religijnych czy kulturowych odnaleźć można partykularyzm. Według mojej opinii, to że powstawały odrębne rzeczy charakteryzujące dany obszar, świat się poróżnił. Nie było jednolitości, co pomaga w poznawaniu różnych kultur. Pojawiło się więcej odrębności, dzięki której każde państwo lub dany region mógł pochwalić się swoim dorobkiem, czy też wytworzonym przez siebie prawem. Ta niejednolitość wpłynęła bardzo pozytywnie na teraźniejsze pokolenia.

4 listopad 2006 r.

 *  Ustroje polityczne w starożytności 

 *  Ewolucja ustroju rzymskiego 

 *  Zmiany w społeczeństwie rzymskim

 *  Przyczyny upadku Cesarstwa

 *  Uniwersalizm i partykularyzm